Jak prawnie chronić swój wizerunek przed wykorzystaniem bez zgody

Zdjęcie z konferencji trafia do reklamy cudzej firmy. Twoja twarz pojawia się w filmiku z fałszywą rekomendacją. Ktoś zakłada profil i podaje się za Ciebie. Na początku wygląda to na drobiazg. Robi się poważnie, gdy zaczyna wpływać na zaufanie klientów albo pracodawców. Marka osobista opiera się na rozpoznawalnej twarzy, więc takie nadużycie uderza w jej wartość. Polskie prawo daje na to konkretne narzędzia. Trzeba tylko wiedzieć, po które sięgnąć i w jakiej kolejności.

Co chroni wizerunek w polskim prawie?

Wizerunek jest dobrem osobistym w rozumieniu art. 23 Kodeksu cywilnego. Szczegóły reguluje art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Co do zasady rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby przedstawionej. W sporze to zwykle ten, kto zdjęcie opublikował, musi wykazać, że zgodę dostał. Ochrona nie zależy od jakości fotografii ani od tego, czy powstała w miejscu publicznym. Liczy się to, że da się Cię rozpoznać. Pamiętaj o drugiej warstwie: fotograf ma prawa autorskie do zdjęcia. Jego zgoda nie zastępuje Twojej i odwrotnie.

Kiedy cudze użycie zdjęcia jest dozwolone?

Art. 81 przewiduje wyjątki. Zgody nie potrzeba, gdy osoba powszechnie znana została sfotografowana w związku z pełnieniem funkcji publicznych, także zawodowych. Nie potrzeba jej też, gdy ktoś jest jedynie szczegółem większej całości, na przykład tłumu na konferencji. Kolejny wyjątek dotyczy osoby, która dostała zapłatę za pozowanie, chyba że zastrzeżono inaczej. Wyjątki co do zasady nie obejmują reklamy. Zgoda na zdjęcie w relacji z wydarzenia nie pozwala też użyć go do promocji cudzego produktu. Zadaj sobie więc pytanie, w jakiej roli widać Cię na takiej fotografii. Prelegent na scenie w sprawozdaniu z wydarzenia to jedno, a ta sama twarz w reklamie suplementu to zupełnie co innego.

Co zrobić po wykryciu naruszenia?

Działaj w tej kolejności, bo każdy krok buduje podstawę dla następnego.

  1. Zabezpiecz dowody zrzuty ekranu z datą i adresem strony, przy poważnych sprawach także poświadczenie notarialne
  2. Zgłoś naruszenie platformie formularz dotyczący wizerunku lub danych osobowych, z linkiem do treści
  3. Wyślij wezwanie do zaniechania pismo z żądaniem usunięcia i terminem, najlepiej listem poleconym
  4. Przygotuj pozew sprawy o ochronę dóbr osobistych trafiają do sądu okręgowego

Czasem już samo wezwanie wystarcza, bo druga strona woli wycofać materiał, niż ryzykować proces o dobra osobiste.

Czego możesz żądać od sprawcy?

Art. 24 Kodeksu cywilnego daje kilka roszczeń. Możesz żądać zaniechania naruszeń i usunięcia ich skutków, na przykład przez oświadczenie o odpowiedniej treści. Sąd może też zasądzić zadośćuczynienie albo zapłatę na wskazany cel społeczny. Przy jego wysokości liczy się m.in. zasięg publikacji i to, czy naruszenie miało charakter komercyjny. Jeśli poniosłeś szkodę majątkową, np. straciłeś zlecenie, dochodzisz odszkodowania na zasadach ogólnych. Wizerunek jest też daną osobową, więc można powołać się na RODO i zażądać usunięcia, a przy braku reakcji złożyć skargę do Prezesa UODO. Podszywanie się pod kogoś z użyciem jego wizerunku, by wyrządzić mu szkodę, może być przestępstwem z art. 190a Kodeksu karnego.

Jak ograniczyć ryzyko z góry?

Każdą zgodę na wykorzystanie wizerunku warto mieć na piśmie albo w wiadomości, którą da się odtworzyć. Powinna wskazywać cel, miejsca publikacji i czas. Przy współpracy z fotografem ustal osobno, do czego wolno używać zdjęć. Zgoda ograniczona do strony internetowej nie obejmuje reklamy płatnej. Regularnie sprawdzaj, gdzie pojawia się Twoja twarz, choćby przez wyszukiwanie grafiki. Szybka reakcja na pierwsze naruszenie ułatwia sprawę, bo dowody są świeże, a treść nie zdążyła się rozejść po sieci.